{"id":3533,"date":"2014-04-11T09:18:13","date_gmt":"2014-04-11T07:18:13","guid":{"rendered":"http:\/\/swietodrzewa.pl\/?page_id=3533"},"modified":"2014-04-16T15:26:18","modified_gmt":"2014-04-16T13:26:18","slug":"sciezka-przyrodniczo-dydaktyczna-w-parku-gminnym-w-wilkowicach","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/archiwum.swietodrzewa.pl\/?page_id=3533","title":{"rendered":"\u015acie\u017cka przyrodniczo-dydaktyczna w parku gminnym w Wilkowicach"},"content":{"rendered":"

 <\/p>\n

\u015acie\u017cka przyrodniczo-dydaktyczna ma d\u0142ugo\u015b\u0107 1 km. Gminny Park w Wilkowicach usytuowany jest nieopodal centrum gminy. S\u0105siaduje on w cz\u0119\u015bci po\u0142udniowej z budynkiem, w kt\u00f3rym mie\u015bci si\u0119 siedziba gminy Wilkowice. Obok parku przebiega ucz\u0119szczany zielony szlak turystyczny, wiod\u0105cy od stacji PKP Wilkowice-Bystra na Klimczok (1117 m n.p.m.). Tere<\/strong>n parku obni\u017ca si\u0119 \u0142agodnie w kierunku przep\u0142ywaj\u0105cego w pobli\u017cu potoku Bia\u0142ka. <\/strong><\/p>\n

Ca\u0142y obszar parku zlokalizowany jest na siedlisku gr\u0105du subkontynentalnego Tilio-Carpinetum zr\u00f3\u017cnicowanego ze wzgl\u0119du na wilgotno\u015b\u0107 i \u017cyzno\u015b\u0107 pod\u0142o\u017ca na gr\u0105d: wysoki, typowy i niski. Dzi\u0119ki ograniczonym \"\"<\/a><\/strong>zabiegom piel\u0119gnacyjnym park ten charakteryzuje si\u0119 cz\u0119\u015bciowym powrotem do naturalnych uk\u0142ad\u00f3w biocenotycznych. Spo\u015br\u00f3d gatunk\u00f3w ro\u015blin podlegaj\u0105cych ochronie prawnej na terenie parku stwierdzono wyst\u0119powanie: czosnku nied\u017awiedziego Allium ursinum, lilii z\u0142otog\u0142\u00f3w Lilium martagon, pi\u00f3ropusznika strusiego Matteucia struthiopteris, barwinka pospolitego Vinca minor oraz bluszczu pospolitego Hedera helix.
\nWzd\u0142u\u017c \u015bcie\u017cki wytypowano 25 obiekt\u00f3w, istotnych ze wzgl\u0119d\u00f3w dydaktycznych. Obiekty te reprezentuj\u0105 rodzime i obce gatunki drzew, krzew\u00f3w, ro\u015blin zielnych i mszak\u00f3w, zbiorowiska ro\u015blinne oraz procesy ekologiczne zwi\u0105zane z biocenoz\u0105 lasu. Przedstawiane gatunki ro\u015blin maj\u0105 r\u00f3wnie\u017c du\u017ce znaczenie praktyczne. S\u0105 w\u015br\u00f3d nich gatunki lecznicze oraz gatunki drzew i krzew\u00f3w o znaczeniu gospodarczym i dekoracyjnym.<\/p>\n

\u015acie\u017cka polecana jest wszystkim mi\u0142o\u015bnikom przyrody. Ze wzgl\u0119du na niewielki stopie\u0144 trudno\u015bci jej pokonania oraz usytuowanie w centrum gminy i zwi\u0105zany z tym dogodny dojazd, a tak\u017ce mo\u017cliwo\u015b\u0107 zaparkowania samochodu na skraju parku, \u015bcie\u017cka predysponowana jest r\u00f3wnie\u017c do wykorzystania przez osoby niepe\u0142nosprawne.\u00a0 Czas niezb\u0119dny do zapoznania si\u0119 z opisanymi poni\u017cej obiektami zlokalizowanymi wzd\u0142u\u017c \u015bcie\u017cki dydaktycznej wynosi oko\u0142o 3 godzin.
\n<\/strong><\/p>\n

Opis obiekt\u00f3w, na kt\u00f3re warto zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 odwiedzaj\u0105c \u015bcie\u017ck\u0119 przyrodniczo-dydaktyczn\u0105 Klubu Gaja w parku gminnym w Wilkowicach:<\/strong><\/p>\n

1. Klon jawor Acer pseudoplatanus <\/strong>\u2013 jest okaza\u0142ym drzewem osi\u0105gaj\u0105cym do 35 m wysoko\u015bci. Wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 od reszty drzew w parku dzi\u0119ki charakterystycznej br\u0105zowo-be\u017cowej korze \u0142uszcz\u0105cej si\u0119 p\u0142atami, przypominaj\u0105cej kor\u0119 platanu (st\u0105d \u0142aci\u0144ska nazwa pseudoplatanus).<\/p>\n

2. Kasztanowiec zwyczajny Aesculus hipocastanum <\/strong>– jest jednym z najpi\u0119kniejszych drzew ozdobnych, efektownym o ka\u017cdej porze roku. W naturze wyst\u0119puje na Ba\u0142kanach, w Grecji i Bu\u0142garii, gdzie ro\u015bnie w dolinach g\u00f3rskich rzek na wysoko\u015bci 1000-1200 m n.p.m. Kasztanowiec zosta\u0142 wprowadzony do uprawy, w zachodniej\u00a0 i \u015brodkowej Europie, w 1576 roku. Jest wytrzyma\u0142y na niskie temperatury, wra\u017cliwy na susz\u0119.<\/p>\n

3. Posusz czynny i posusz ja\u0142owy <\/strong>\u2013 na terenie parku mo\u017cna obserwowa\u0107 zamieraj\u0105ce i martwe \u015bwierki, kt\u00f3re pozostawiono w celach edukacyjnych. Posusz czynny to zamieraj\u0105ce lub martwe drzewa, kt\u00f3re nadal s\u0105 zasiedlone przez owada b\u0119d\u0105cego przyczyn\u0105 ich obumarcia.\u00a0Natomiast posusz ja\u0142owy stanowi\u0105 martwe drzewa opuszczone przez owada, kt\u00f3ry spowodowa\u0142 ich obumarcie lub zabite przez inne czynniki i nie zasiedlone przez szkodliwe owady. Pozostawianie w lesie posuszu ja\u0142owego jest korzystne ze wzgl\u0119du na to, \u017ce drzewa takie s\u0105 \u015brodowiskiem \u017cycia wielu organizm\u00f3w (grzyb\u00f3w, \u015bluzowc\u00f3w, owad\u00f3w w tym antagonist\u00f3w owad\u00f3w uznanych za szkodniki a tak\u017ce wi\u0119kszych zwierz\u0105t).<\/p>\n

4. Buk Fagus sylvatica <\/strong>– w s\u0105siedztwie \u015bcie\u017cki dydaktycznej wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 pod wzgl\u0119dem rozmiar\u00f3w okaza\u0142y buk osi\u0105gaj\u0105cy 86 cm w pier\u015bnicy. Buk jest drzewem osi\u0105gaj\u0105cym o wysoko\u015bci do 30 m, o korze g\u0142adkiej, o\u0142owiowioszarej. Buk jest pospolitym gatunkiem europejskim. W Polsce spotykany jest w cz\u0119\u015bci po\u0142udniowej i p\u00f3\u0142nocno-zachodniej.<\/p>\n

5. Gr\u0105d wysoki <\/strong>\u2013 mianem gr\u0105d\u00f3w okre\u015bla si\u0119 lasy d\u0119bowo-grabowe lub d\u0119bowo-lipowo-grabowe. Wyst\u0119puj\u0105 one na ca\u0142ym obszarze Polski na ni\u017cu i w pi\u0119trze pog\u00f3rza z wyj\u0105tkiem teren\u00f3w g\u00f3rzystych. Gr\u0105dy niegdy\u015b dominowa\u0142y w krajobrazie Polski, ale ze wzgl\u0119du na \u017cyzne siedliska, kt\u00f3re zajmuj\u0105 zosta\u0142y wylesione. Obecnie zajmuj\u0105 one zaledwie 0,24% powierzchni kraju. \u015acie\u017cka przyrodniczo-dydaktyczna pozwala zapozna\u0107 si\u0119 z wszystkimi typami siedliskowymi gr\u0105d\u00f3w.<\/p>\n

6. Znaczenie \u015bwiat\u0142a w lesie <\/strong>\u2013 na terenie parku mo\u017cna zaobserwowa\u0107 ciekaw\u0105 form\u0119 jesionu Fraxinus excelsior o wygi\u0119tym w stron\u0119 \u015bwiat\u0142a pniu. Przygl\u0105daj\u0105c si\u0119 temu drzewu uzmys\u0142owi\u0107 sobie mo\u017cna jak bardzo \u015bwiat\u0142o decyduje o strukturze zbiorowiska le\u015bnego.<\/p>\n

7. Sosna czarna Pinus nigra <\/strong>jest cz\u0119sto nasadzanym gatunkiem w parkach ze wzgl\u0119du na ma\u0142e wymagania i znaczn\u0105 odporno\u015b\u0107 na zanieczyszczenie powietrza. Osi\u0105ga wysoko\u015b\u0107 20-30 m. Gatunek ten pochodzi z po\u0142udniowej Europy.<\/p>\n

8. Modrzew Larix decidua <\/strong>\u2013 zosta\u0142 posadzony na terenie parku. Jest drzewem osi\u0105gaj\u0105cym do 50 m, o ig\u0142ach opadaj\u0105cych na zim\u0119. W m\u0142odo\u015bci bardzo szybko ro\u015bnie.<\/p>\n

9. Olsza czarna Alnus glutinosa <\/strong>\u2013 wyst\u0119puje w miejscach najbardziej wilgotnych w obr\u0119bie parku. Osi\u0105ga wysoko\u015b\u0107 do 25 m. Olsza czarna wyst\u0119puje w niemal ca\u0142ej Europie. Jest ro\u015blin\u0105 wska\u017anikow\u0105 wysokiego poziomu w\u00f3d gruntowych.<\/p>\n

10. D\u0105b szypu\u0142kowy Quercus robur <\/strong>\u2013 najwi\u0119kszy okaz tego gatunku osi\u0105gaj\u0105cy 1m w pier\u015bnicy ro\u015bnie w centralnej cz\u0119\u015bci parku. D\u0105b szypu\u0142kowy osi\u0105gaj\u0105c do 45 m wysoko\u015bci nale\u017cy do naszych najwy\u017cszych drzew li\u015bciastych. W przesz\u0142o\u015bci wysuszone i pozbawione \u0142upin \u017co\u0142\u0119dzie d\u0119bu, upalone i zmielone s\u0142u\u017cy\u0142y do sporz\u0105dzania napoju nosz\u0105cego nazw\u0119 kawy \u017co\u0142\u0119dziowej. D\u0105b szypu\u0142kowy wyst\u0119puje w \u015brodkowej Europie, w p\u00f3\u0142nocnej Afryce i zachodniej Azji.<\/p>\n

11. Gr\u0105d typowy <\/strong>– zajmuje centraln\u0105 cze\u015b\u0107 parku. Drzewostan tworzy g\u0142\u00f3wnie d\u0105b szypu\u0142kowy i lipa drobnolistna z domieszk\u0105 dzikiej czere\u015bni i jawora.<\/p>\n

12. \u015awierk pospolity Picea abies – <\/strong>na terenie parku mo\u017cna spotka\u0107 pojedyncze \u015bwierki najprawdopodobniej sztucznie wprowadzone na siedlisko gr\u0105dowe. \u015awiadczy o tym ich nie najlepsza kondycja a tak\u017ce bardzo ma\u0142y udzia\u0142 gatunk\u00f3w borowych \u2013 kt\u00f3re zazwyczaj towarzysz\u0105 \u015bwierkowi – \u00a0<\/span>w runie. \u015awierk pospolity jest gatunkiem rodzimym o prostym pniu osi\u0105gaj\u0105cym wysoko\u015b\u0107 do 50 m, pokrytym szar\u0105 lub czerwonobr\u0105zow\u0105 cienk\u0105, \u0142uskowat\u0105 kor\u0105.<\/p>\n

13. Sosna zwyczajna Pinus sylvestris <\/strong>\u2013 okaza\u0142e drzewo o wysoko\u015bci dochodz\u0105cej do 40 m. Pie\u0144 w g\u00f3rnej cz\u0119\u015bci jest rudy i \u0142uszczy si\u0119 cienkimi p\u0142atami, w dolnej cz\u0119\u015bci starych drzew pokryty jest grub\u0105 br\u0105zow\u0105, g\u0142\u0119boko bruzdowan\u0105 kor\u0105.<\/p>\n

14. Brzoza brodawkowata Betula pendula <\/strong>\u2013 jest jednym z najszybciej rosn\u0105cych drzew o wysoko\u015bci do 30 m. Jej p\u0119dy pokryte s\u0105 licznymi gruczo\u0142kami. Kwiaty pojawiaj\u0105 si\u0119 wraz z rozwojem li\u015bci. Jest drzewem cz\u0119sto sadzonym w parkach. Wiosn\u0105 pozyskuje si\u0119 z brzozy sok zwany osko\u0142\u0105 u\u017cywany do wyrobu piwa, octu, musuj\u0105cego wina oraz syropu. Wytwarza si\u0119 z niego r\u00f3wnie\u017c zapobiegaj\u0105c\u0105 \u0142ysieniu i wypadaniu w\u0142os\u00f3w \u201ewod\u0119 brzozow\u0105\u201d.<\/p>\n

15. G\u0142\u00f3g jednoszyjkowy Crataegus monogyna<\/strong> \u2013 jest pospolitym krzewem osi\u0105gaj\u0105cym do 8 m wysoko\u015bci, wyst\u0119puj\u0105cym g\u0142\u00f3wnie w lasach li\u015bciastych. Nazwa \u0142aci\u0144ska Crataegus wywodzi si\u0119 z j\u0119zyka greckiego. Kratos oznacza si\u0142\u0119, agein znaczy dostarcza\u0107. Prawdopodobnie odnosi\u0142o si\u0119 to do u\u017cywania ro\u015bliny jako po\u017cywnego pokarmu dla k\u00f3z lub do jej w\u0142a\u015bciwo\u015bci leczniczych.<\/p>\n

16. Gr\u0105d niski <\/strong>\u2013 jest najwilgotniejszym typem lasu gr\u0105dowego. Wykszta\u0142ca si\u0119 w obni\u017ceniach terenu i nieopodal ciek\u00f3w wodnych, nie zalewanych jednak w czasie wysokich stan\u00f3w w\u00f3d. Na terenie parku mo\u017cna go spotka\u0107 w cz\u0119\u015bci p\u00f3\u0142nocnej i p\u00f3\u0142nocno-wschodniej, po\u0142o\u017conej bli\u017cej przep\u0142ywaj\u0105cego w pobli\u017cu potoku Bia\u0142ka. W drzewostanie poza gatunkami typowymi dla gr\u0105d\u00f3w pojawia si\u0119 olsza czarna Alnus glutinosa.<\/p>\n

17. Wierzba iwa Salix caprea <\/strong>\u2013 jest jedyn\u0105 wierzb\u0105 rosn\u0105c\u0105 nie tylko w pobli\u017cu wody, lecz r\u00f3wnie\u017c w lasach. Gatunek dwupienny. Kotki m\u0119skie s\u0105 \u017c\u00f3\u0142te, kwitn\u0105 w marcu, po czym opadaj\u0105. Zielone kotki \u017ce\u0144skie rozwijaj\u0105 si\u0119 w torebki, z kt\u00f3rych uwalniaj\u0105 si\u0119 filcowato ow\u0142osione nasiona.<\/p>\n

18. Skupienie d\u0119b\u00f3w szypu\u0142kowych <\/strong>– potencjalny pomnik przyrody \u2013 w cz\u0119\u015bci p\u00f3\u0142nocno-wschodniej parku wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 grupa 8 okaza\u0142ych d\u0119b\u00f3w szypu\u0142kowych osi\u0105gaj\u0105cych w pier\u015bnicy obw\u00f3d 205-236 cm.<\/p>\n

19. Jesion wynios\u0142y Fraxinus excelsior <\/strong>\u2013 wyst\u0119puje w s\u0105siedztwie skrzy\u017cowania ul. Parkowej z ul. S\u0142owicz\u0105. Jego obw\u00f3d w pier\u015bnicy wynosi 300 cm co w pe\u0142ni kwalifikuje to drzewo do obj\u0119cia ochron\u0105 w formie pomnika przyrody.<\/p>\n

20. Formy odro\u015blowe olszy czarnej Alnus glutinosa <\/strong>– olsza czarna, charakteryzuje si\u0119 du\u017c\u0105 zdolno\u015bci\u0105 regeneracyjn\u0105. Przejawia si\u0119 to cz\u0119sto wyrastaniem, nawet u starych okaz\u00f3w, p\u0119d\u00f3w odro\u015blowych z odziomkowej cz\u0119\u015bci pnia lub w wy\u017cszej jego partii z guzowato ukszta\u0142towanych p\u0105k\u00f3w st\u0142umionych (\u015bpi\u0105cych, sferoblast\u00f3w). Po \u015bci\u0119ciu drzewa bardzo szybko pojawiaj\u0105 si\u0119 odro\u015bla czego przyk\u0142ad mo\u017cna obserwowa\u0107 w parku w Wilkowicach.<\/p>\n

21. Dziki bez czarny Sambucus nigra <\/strong>\u2013 jest pospolitym w ca\u0142ej Polsce krzewem, kwitn\u0105cym w maju i czerwcu kiedy to okrywa si\u0119 bia\u0142ymi, lekko kremowymi kwiatkami, zebranymi w talerzowate baldachy. Owocami jego s\u0105 kuliste jagody, najpierw ciemnoczerwone, a p\u00f3\u017aniej w ko\u0144cu sierpnia czarne i b\u0142yszcz\u0105ce.
\nZ dojrza\u0142ych \u015bwie\u017cych owoc\u00f3w przygotowuje si\u0119 zupy, kisiele, powid\u0142a, soki a tak\u017ce nalewki owocowe, w\u00f3dki i wina. Wysuszone kwiaty bzu czarnego stosowane s\u0105 jako lek napotny i moczop\u0119dny. W \u015bredniowieczu u\u017cywano wywaru z kory jako \u015brodek odchudzaj\u0105cy .<\/p>\n

22. Lipa drobnolistna Tilia cordata <\/strong>\u2013 Drzewo o du\u017cej, g\u0119stej koronie i zwisaj\u0105cych ga\u0142\u0119ziach dorastaj\u0105ce do 30 m. Li\u015bcie sercowate, d\u0142ugo\u015bci 3-6 cm, od spodu z bardzo charakterystycznymi, pomara\u0144czowymi k\u0119pkami w\u0142os\u00f3w w k\u0105tach nerw\u00f3w. Jest wa\u017cn\u0105 ro\u015blin\u0105 miododajn\u0105. Jedno du\u017ce drzewo w wieku od 50-100 lat dostarcza w sprzyjaj\u0105cych warunkach klimatycznych od 2 do 5 kg miodu dziennie.<\/p>\n

23. Jarz\u0119bina Sorbus aucuparia <\/strong>– ma\u0142e drzewo lub krzew. Osi\u0105ga wysoko\u015b\u0107 8-10 m. Kwitnie w maju i czerwcu. Kwiaty o ci\u0119\u017ckim s\u0142odkim zapachu s\u0105 bia\u0142e i zebrane w szczytowe baldachogrono. Kwiaty dostarczaj\u0105 pszczo\u0142om py\u0142ku i nektaru. Z 1 ha pszczo\u0142y potrafi\u0105 zebra\u0107 35 kg miodu jarz\u0119binowego, kt\u00f3ry jest czerwonawy, gruboziarnisty i charakteryzuje si\u0119 silnym zapachem. Pomara\u0144czowoczerwone owoce utrzymuj\u0105 si\u0119 na drzewach cz\u0119sto a\u017c do zimy s\u0142u\u017c\u0105c za pokarm dla ptak\u00f3w.<\/p>\n

24. Drzewa i krzewy iglaste <\/strong>\u2013 w s\u0105siedztwie siedziby Klubu Gaja mo\u017cna zobaczy\u0107 niewielk\u0105 kolekcj\u0119 ro\u015blin iglastych cz\u0119sto nasadzanych w parkach. Rosn\u0105 tutaj: sosna czarna Pinus nigra, \u015bwierk pospolity Picea abies, daglezja zielona Pseudotsuga menziesii, jod\u0142a pospolita Abies alba, \u017cywotnik zachodni Thuja occidentalis, ja\u0142owiec po\u015bredni Juniperus x media, ja\u0142owiec pospolity J. communis oraz modrzew pospolity Larix decidua. Drzewa i krzewy iglaste poza walorami estetycznymi maj\u0105 r\u00f3wnie\u017c znaczenie zdrowotne poniewa\u017c wydzielaj\u0105 one substancje lotne zwane fitoncydami hamuj\u0105ce rozw\u00f3j drobnoustroj\u00f3w.<\/p>\n

25. Bluszcz pospolity Hedera helix <\/strong>\u2013. pnie si\u0119 po pniu modrzewia rosn\u0105cego przed siedzib\u0105 Klubu Gaja. Jest on wiecznie zielonym krzewem z p\u0119dami p\u0142o\u017c\u0105cymi si\u0119 lub pn\u0105cymi. Bluszcz zakwita we wrze\u015bniu i pa\u017adzierniku, pierwszy raz w 8-10 roku \u017cycia. Jego cuchn\u0105ce zgnilizn\u0105, miodne kwiaty zwabiaj\u0105 wiele owad\u00f3w. Owocem jest okr\u0105g\u0142awa niebieskoczarna jagoda. Gatunek ten podlega ochronie cz\u0119\u015bciowej w Polsce.<\/p>\n

Opracowanie \u015bcie\u017cki<\/em><\/strong><\/p>\n

Zbigniew Wilczek<\/em>
\n<\/em>Katedra Geobotaniki i Ochrony Przyrody <\/em>
\nUniwersytet \u015al\u0105ski, Katowice<\/em>
\nJaros\u0142aw Kasprzyk<\/em>
\nStowarzyszenie Ekologiczno-Kulturalne Klub Gaja, Wilkowice\u00a0<\/em><\/p>\n

Zobacz galeri\u0119<\/strong><\/p>\n

\n\n\n\t\t\n\t\t\t\t